Deklaracja Rządu Polskiego

Karolina — Sun, 08 May 2022 20:10:42 +0000

Rząd Jędrzeja Moraczewskiego (Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej) został powołany w Warszawie 18 listopada 1918 roku przez Józefa Piłsudskiego. Był pierwszym ogólnopolskim rządem odrodzonej Rzeczypospolitej Polskiej (II RP). Z punktu widzenia struktur administracyjnych był kontynuacją rządu Rady Regencyjnej, ale politycznie w dużym stopniu przejął program lubelskiego rządu premiera Ignacego Daszyńskiego. Rząd Moraczewskiego zadeklarował utworzenie Sejmu Ustawodawczego, który miał być wybrany według ordynacji pięcioprzymiotnikowej (wybory tajne, bezpośrednie, równe, powszechne i proporcjonalne). Za główne swoje zadanie przyjął doprowadzenie do zjednoczenia wszystkich ziem polskich, odbudowę przemysłu i gospodarki, stworzenie silnej armii oraz unifikację administracji państwowej, sądownictwa i systemu podatkowego. W ogłoszonym 21 listopada 1918 roku programie deklarował reformę ustroju gospodarczego i społecznego, który miał funkcjonować według nowych, demokratycznych zasad, zapowiadał wywłaszczenie wielkich właścicieli ziemskich, upaństwowienie kopalń i całego przemysłu, wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy i prawa do strajku. Większość tych zapowiedzi, w tym powszechne prawo wyborcze – m.in. bierne i czynne prawo wyborcze kobiet – powszechne szkolnictwo oraz ośmiogodzinny dzień pracy, zostało wprowadzone na mocy dekretów, które wydano z kontrasygnatą Tymczasowego Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego jeszcze przed ukonstytuowaniem się Sejmu Ustawodawczego. Radykalny program rządu Moraczewskiego napotkał na sprzeciw i silne ataki ze strony Narodowej Demokracji i środowisk konserwatywnych. W nocy z 4 na 5 stycznia doszło do nieudanego puczu kierowanego przez pułkownika Mariana Januszajtisa. W obliczu konieczności zapewnienia Polsce stabilizacji i jednolitej reprezentacji na zbliżającej się konferencji pokojowej 16 stycznia 1919 roku Piłsudski zdymisjonował gabinet i na stanowisko prezesa Rady Ministrów powołał Ignacego Jana Paderewskiego.

Rząd Jędrzeja Moraczewskiego, fotografia w domenie publicznej

Manifest Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej

Karolina — Sun, 08 May 2022 20:04:12 +0000

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej na czele z Ignacym Daszyńskim został powołany 7 listopada 1918 roku w Lublinie przez działaczy lewicy niepodległościowej (PPS, PSL Wyzwolenie). Rząd nie uzyskał charakteru ogólnopolskiego i funkcjonował obok innych ośrodków władzy, takich jak m.in. Polska Komisja Likwidacyjna w Galicji. W swym manifeście programowym zapowiadał rozwiązanie Rady Regencyjnej oraz utworzenie niepodległej republiki ludowej. Deklarował równouprawnienie wszystkich obywateli bez różnicy narodowości i wyznania oraz przyznawał wolność słowa, zgromadzeń, zrzeszeń i prawo do strajku. Zapowiadał ośmiogodzinny wymiar czasu pracy w przemyśle, rzemiośle i handlu. Deklarował natychmiastowe przystąpienie do reorganizacji organów samorządu terytorialnego i utworzenie milicji ludowej. Ponadto Rząd domagał się opuszczenia ziem polskich przez wojska niemieckie i wyrażał wolę rozwiązania wszystkich sporów terytorialnych z sąsiadami na zasadzie negocjacji.

Choć rząd był utworzony przez politycznych współpracowników Piłsudskiego, nie uzyskał – jako rząd partyjny – jego akceptacji. Ignacy Daszyński złożył dymisję 12 listopada po powrocie Józefa Piłsudskiego z Magdeburga.

Dokument w zbiorach Archiwum Państwowego w Lublinie

Ignacy Daszyński – Polish Freedom

Deklaracja Rządu Polskiego

Manifest Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej