Król Jan Kazimierz, pokonany przez Szwedów w bitwie, uciekł na Śląsk, na tereny znajdujące się pod panowaniem habsburskim. Szlachta, wraz z urzędnikami królewskimi przyjęła króla Szwecji za króla Polski, w zamian za gwarancje praw. Jednocześnie hetman wielki litewski Janusz Radziwiłł poddał Szwedom Wielkie Księstwo Litewskie. Z czasem jednak, Szwedzi zaczęli traktować zajęte ziemie coraz surowiej. Wywozili z nich kosztowności i dzieła sztuki. Akceptowali rabowanie chłopów przez żołnierzy. Aby utrudnić zbiegłemu królowi kontakt z krajem, Szwedzi zaczęli zajmować miasta i fortece leżące na pograniczu ze Śląskiem. Wtedy stanęli pod ufortyfikowanym klasztorem jasnogórskim, najważniejszym sanktuarium maryjnym w Królestwie polskim, podejmując próbę zajęcia klasztoru siłą.

Podniesienie ręki na sanktuarium, połączone z innymi postępkami Szwedów oburzyło szlachtę, która zaczęła ponownie popierać Jana Kazimierza. W tych okolicznościach, w grudniu 1655 roku zebrali się w Tyszowcach hetmani koronni z wojskiem, przedstawiciele rozczarowanej szlachty oraz zbuntowanych przeciwko Radziwiłłowi wojsk litewskich. Postanowili oni zawiązać konfederację, czyli zbrojny związek obywateli, powołany w celu dochodzenia naruszonych praw. Konfederaci zadeklarowali wierność Janowi Kazimierzowi, zobowiązali się walczyć ze Szwedami oraz zwołali pospolite ruszenie. Konfederacja tyszowiecka uznawana jest za symboliczny punkt zwrotny w wojnie polsko-szwedzkiej, która zmieniła się z triumfalnego pochodu najeźdźców w ciężką i krwawą wojnę, zakończoną w 1660 r. pokojem oliwskim i wycofaniem Szwedów.

Konstytucja całkowicie unieważniała przywilej mielnicki i poważnie ograniczała kompetencje prawodawcze króla i senatu, zakazując dokonywania zmian w prawie bez uzyskania zgody senatorów i szlachty reprezentowanej w Izbie Poselskiej. Zasada nihil novi oznaczała ugruntowanie pozycji dwuizbowego parlamentu w systemie politycznym państwa polsko-litewskiego. Od tego momentu parlament, a zwłaszcza Izba Poselska, uzyskały faktycznie status najwyższej władzy w państwie. Funkcjonowanie sejmu miało teraz zależeć od sprawnego współdziałania króla, rady królewskiej (Senatu) i posłów ziemskich (Izby Poselskiej).

Konstytucja 1505 roku uznawana jest przez historyków państwa i prawa za początek demokracji szlacheckiej w Rzeczpospolitej.